Herostrates ma się dobrze

Ponad dwa tysiące trzysta lat temu pewien człowiek postanowił zostać sławny. Nie miał niczego szczególnego do zaoferowania światu, więc podpalił świątynię Artemidy w Efezie. Jeden z siedmiu cudów starożytności poszedł z dymem. A Herostrates dostał to, czego chciał. Nieśmiertelność.

Mieszkańcy Efezu wpadli na pomysł, żeby skazać go nie tylko na śmierć, ale również na zapomnienie. Zakazali wymieniania jego imienia. Tyle że znalazł się historyk, który postanowił je zapisać. I cały misterny plan diabli wzięli. Dzisiaj, po ponad dwudziestu trzech wiekach, nadal wiemy, kim był Herostrates.

Nie znamy natomiast nazwisk wielu ludzi, którzy tworzyli dzieła starożytności. Ich prace przepadły, wiedza zaginęła. Nie wiemy nawet, czego nie wiemy. Za to podpalacz ma swoje miejsce w historii. Trudno o bardziej ponury żart.

I wcale nie jestem pewna, czy dzisiaj jesteśmy mądrzejsi. Na początku października w Ostrołęce dziewiętnastolatek zaatakował ludzi. Dziewięć osób zostało rannych. Dzień później w Leszczydole-Nowinach pod Wyszkowem piętnastolatek zaatakował pracowników szkoły. Trzydziestosiedmioletnia woźna nie przeżyła. Ranni zostali także inni pracownicy. Kobieta przyszła do pracy. Pewnie miała swoje zwyczajne sprawy, coś do zrobienia po południu, może zakupy, może obiad do ugotowania. Nie dowiemy się. Nie wróciła do domu. Zginęła w szkole, do której przyszła jak każdego innego dnia.

W tym samym czasie w Sierpcu siedemnastolatek zapowiadał kolegom, że zrobi coś złego w szkole. Uczniowie powiedzieli nauczycielowi, nauczyciel policji. Nastolatka zatrzymano. Znaleziono noże. Nikt nie zginął, nikt nie został ranny. Nie było krwi, karetek, dramatycznych relacji spod szpitala. Uczniowie wykazali się rozsądkiem, nauczyciel nie zlekceważył ostrzeżenia, policja zareagowała. Tak zwyczajnie. Bez fajerwerków.

A potem rozpoczął się festiwal mądrych głów. Nagle wszyscy wiedzieli, co trzeba zrobić. Politycy, samorządowcy, eksperci, internauci. Bezpieczeństwo najważniejsze. Trzeba rozmawiać. Trzeba reagować. Trzeba edukować. Trzeba zwiększyć czujność. Trzeba, trzeba, trzeba. Najlepiej przed kamerą, z poważną miną i zapewnieniem, że sprawa nie zostanie zlekceważona.

Znaleźli się również tacy, którzy rozwiązanie mieli jeszcze prostsze. Wszystkiemu winne bezstresowe wychowanie. Przywrócić dyscyplinę! Najlepiej pruską. Pasek też by się przydał. Kiedyś dzieci wiedziały, gdzie ich miejsce, a nauczycielowi nikt nie podskakiwał.

Zawsze mnie zastanawia, skąd ta tęsknota za czasami, kiedy dorosły miał rację tylko dlatego, że był dorosły. I dlaczego niektórzy tak chętnie wspominają lanie pasem. Zwłaszcza jako metodę wychowawczą, nie jako przemoc.

Dzieci mają być ciche, posłuszne, wykonywać polecenia. Nie dyskutować. Nie podważać autorytetów. Najwyraźniej najlepszym uczniem jest taki, którego nie słychać. Nawet kiedy dzieje mu się krzywda.

Tylko że gdzieś po drodze druga strona też pogubiła rozum. Bo bezstresowe wychowanie zaczęło oznaczać, że dziecku nie wolno niczego zabronić. Nie musi sprzątać, nie musi pomagać, nie musi ponosić konsekwencji. Ma swoje prawa. O obowiązkach jakoś ciszej. A jeśli nauczyciel zwróci uwagę, zawsze znajdzie się rodzic gotowy ruszyć na szkołę z odsieczą.

I jedno, i drugie jest równie absurdalne. Wychowanie nie polega ani na tresowaniu człowieka, ani na wychowywaniu małego monarchy, któremu wszyscy mają ustępować. Nie wiem, kiedy rozmowę zaczęliśmy mylić z pobłażaniem, a stawianie granic z krzykiem. Naprawdę trzeba wybierać między paskiem a bezradnym rozkładaniem rąk?

Tym bardziej że o bezpieczeństwie w szkołach najgłośniej robi się dopiero wtedy, kiedy wydarzy się tragedia. A przecież nóż nie jest jedynym narzędziem przemocy. Są jeszcze pięści, kopniaki, groźby, upokarzanie. Nauczyciel uderzony przez ucznia, pracownik szkoły wyzywany i zastraszany. O tym nie ma ogólnopolskich dyskusji. Takie sprawy najczęściej próbuje się załatwić po cichu.

Bo jeszcze rodzice się obrażą. Bo szkoła będzie miała złą opinię. Bo dziecko ma problemy. Bo może samo przejdzie. A nauczyciel? Niech sobie radzi. W końcu od tego jest nauczycielem.

Nie twierdzę, że każde agresywne dziecko wyrośnie na przestępcę. Ale czy naprawdę doszliśmy do momentu, w którym trzeba tłumaczyć, że nauczyciel nie jest workiem treningowym? Że woźna ma prawo czuć się bezpiecznie w pracy? Że problemy dziecka trzeba rozwiązywać, a nie udawać, że ich nie ma?

Po tragediach pojawiły się też kolejne opowieści o sprawcach. Co oglądali, co pisali, z kim rozmawiali, co mieli w telefonach. Każda informacja nadaje się na osobny nagłówek. Każdy nagłówek na kolejne kliknięcia.

I tu wracamy do Herostratesa. Nie wiem, czy ci młodzi ludzie chcieli sławy. Nie zamierzam dopisywać im motywów. Ale wystarczy spojrzeć, ile uwagi dostaje człowiek, który kogoś zaatakował, a ile ten, który komuś pomógł. O sprawcy potrafimy opowiadać całymi dniami. Ofiara pojawia się w pierwszych relacjach, później staje się liczbą rannych albo zabitych.

Sama zamieściłam informację policji o siedemnastolatku z Sierpca. Uznałam, że mieszkańcy powinni wiedzieć. I nadal tak uważam. Tylko coraz częściej zastanawiam się, gdzie kończy się informowanie, a zaczyna robienie komuś reklamy. Bo przecież nie trzeba podawać nazwiska, żeby człowiek stał się rozpoznawalny. Wystarczy opowiadać o nim bez końca.

Aż wreszcie jego historia zaczyna żyć własnym życiem. Jedni potępiają, inni analizują, jeszcze inni szukają sensacji. I wszyscy, chcąc nie chcąc, pracują na jego rozgłos.

W tym całym zamieszaniu najbardziej zainteresowali mnie uczniowie z Sierpca. Zrobili coś, czego wielu dorosłych mogłoby się od nich nauczyć. Nie machnęli ręką. Nie uznali, że kolega pewnie żartuje. Poszli do nauczyciela. A nauczyciel ich wysłuchał. I proszę, żadnego paska nie trzeba było. Żadnej pruskiej dyscypliny. Wystarczyło, że młodzi ludzie potrafili podjąć odpowiedzialną decyzję, a dorosły potraktował ich poważnie. Właśnie tak działa rozmowa, o której wszyscy tyle mówią. Nie jako hasło z konferencji prasowej, tylko wtedy, kiedy naprawdę jest potrzebna.

Za kilka lat być może nie będziemy pamiętać o zamordowanej woźnej. O rannych pracownikach szkoły też. Uczniowie z Sierpca pozostaną anonimowi. Nie zostaną bohaterami ogólnopolskich wiadomości na całe tygodnie.

Za to po sprawcach pozostaną setki publikacji, zdjęć, komentarzy i nagrań. Internet zadba o ich pamięć.

Starożytni próbowali odebrać Herostratesowi sławę. Nie udało im się. My nawet specjalnie nie próbujemy.