Kino było czynne

Historia jest kiepskim reporterem. Skrupulatnie zapisuje numery pułków, nazwiska dowódców i miejsca, w których spadły bomby. Nie zanotowała za to tytułu filmu wyświetlanego 1 września 1939 roku w sierpeckim kinie. A właśnie to chciałabym wiedzieć. Może była to komedia. Chciałabym, żeby była. Ludzie śmialiby się, patrząc na ekran, chociaż od rana trwała już wojna. Może grano romans i ktoś bardziej przejmował się tym, czy bohaterowie wreszcie się pocałują, niż komunikatami radiowymi. A może na widowni prawie nikogo nie było. Nie wiem. W źródłach, do których dotarłam, zostały tylko dwa słowa: „film fabularny”.

Pierwszego września urzędy w Sierpcu były otwarte, ludzie poszli do pracy, a kino wyświetlało swój bezimienny film. W sklepach zrobiło się nieco tłoczniej. Być może kupowano mąkę, cukier i sól. A może papierosy albo alkohol. Ktoś pewnie się pakował i próbował uciec dalej, dalej od granicy z niemieckimi Prusami Wschodnimi, która przebiegała przecież tylko 70 km od Sierpca.

W okolicach cegielni Gutowskich spadły bomby. Niemiecki samolot ostrzelał dzieci idące w kolumnie uchodźców. Dwa dni później zbombardowano dworzec i szpital. Byli zabici i ranni.

8 września do miasta wkroczyli Niemcy. Jedną z pierwszych ofiar był szewc Małecki, zastrzelony, gdy podszedł do wojskowych pojazdów. Historia znowu zachowała zbyt mało. Zawód i nazwisko. Nie zapisała jego imienia, wieku ani tego, dlaczego podszedł bliżej. Z ciekawości? Nie zrozumiał rozkazu? Chciał o coś zapytać? Został po nim ,,szewc Małecki”. Człowiek, do którego dzień wcześniej ktoś mógł przynieść buty do naprawy.

Znacznie więcej wiadomo o Ludwiku Bomercie, redaktorze naczelnym wydawanej w Sierpcu „Ziemi Mazowieckiej”. Na początku okupacji został aresztowany razem z żoną. Oboje zamordowano. Przy Bomercie zatrzymuję się z powodów zawodowych. Redaktorowi wydaje się czasem, że wybiera, co jest ważne, nadaje tytuły i porządkuje świat na kolumnach. Potem przychodzi historia i zostawia po redaktorze trzy zdania. W tym jedno o śmierci.

Bomert nie pasował do prostej opowieści o narodach stojących po przeciwnych stronach. Był Niemcem z pochodzenia i polskim patriotą. Przed wojną w Sierpcu mieszkali obok siebie Polacy, Żydzi, Niemcy, Rosjanie i Ukraińcy. Nie był to zgodny świat bez niechęci, sporów i uprzedzeń. Był jednak wspólny.

A jednak i w tym wspólnym świecie ktoś sporządzał listy osób niewygodnych dla nowej władzy. Ciekawe, jak dziś wyglądałyby takie spisy. Chociaż właściwie nie trzeba uruchamiać wyobraźni. Wystarczy wejść do internetu.

Listy są gotowe i aktualizowane niemal co godzinę. Zdrajca, agent, ruska onuca, niemiecki pachołek, wróg narodu. Dobór określenia zależy od tego, kto akurat układa spis. Zamiast urzędowej pieczęci wystarczą wielkie litery i kilka wykrzykników.

Jako redaktor naczelna mam spore szanse znaleźć się na kilku listach jednocześnie. Po jednym tekście mogę być sprzedajna, po drugim zawistna, a po trzecim po prostu głupia. Tego ostatniego, rzecz jasna, nie da się całkowicie wykluczyć.

Na szczęście dzisiejsze spisy kończą się zazwyczaj na komentarzu napisanym wielkimi literami. Oby tak zostało.

Po ich lekturze najchętniej poszłabym do kina. Na komedię.

I oby kino było czynne.