Patrząc zza płotu

O powstaniu warszawskim pisałam wiele razy. O powstańcach. O sierpczanach, którzy uczestniczyli w walkach. O kolejnych rocznicach, marszach, zniczach i piosenkach. I o turnieju piłki nożnej rozgrywanym dla uczczenia kolejnych rocznic wybuchu powstania. Nie przypuszczałam jednak nawet w najdziwniejszych snach, że przyjdzie mi napisać, jak w 16-tysięcznym mieście zorganizowano dwie konkurencyjne imprezy upamiętniające to samo wydarzenie. Niemal w tym samym miejscu i w tym samym czasie.

Jako osoba zaangażowana w organizację Marszu Pamięci miałam bardzo mieszane uczucia, gdy dowiedziałam się o organizacji sportowego pikniku rodzinnego pod hasłem „Uczcijmy na sportowo naszych Bohaterów”. Obawiałam się, czy da się je pogodzić. Piknik miał odbyć się na stadionie. Nie mam nic przeciwko oddawaniu hołdu na sportowo. Można maszerować, biegać, śpiewać, składać kwiaty albo po prostu zatrzymać się na minutę. Forma jest mniej ważna od pamięci. Problem nie polegał jednak na formule obu imprez, lecz na tym, że odbywały się równocześnie. 

Kiedy ruszył marsz, ze stadionu płynęła muzyka powstańcza. Nie kilkaset metrów dalej, lecz tuż za płotem – na obiekcie, z którego przez lata wyruszali uczestnicy Marszu Pamięci. Gdy pochód dotarł na ulicę Braci Tułodzickich, prowadząca go orkiestra zagłuszała przemówienia wygłaszane podczas pikniku. Trudno o bardziej wymowny obraz: dwie uroczystości poświęcone tym samym bohaterom, rozdzielone płotem i zagłuszające się nawzajem. Część mieszkańców była zdezorientowana. Nie wiedzieli, gdzie iść ani do kogo dołączyć.

Powracało pytanie: dlaczego piknik nie rozpoczął się wcześniej? Jego uczestnicy mogliby wspólnie z pozostałymi mieszkańcami przejść pod pomnik Żołnierzy Września 1939 roku i Armii Krajowej, oddać hołd poległym, a później wrócić na stadion. Byłby marsz, byłby sport i byłaby wspólna pamięć. Nikt nie musiałby wybierać.

Można oczywiście przekonywać, że imprezy nie były konkurencyjne. Tylko że jeżeli odbywają się jednocześnie, a uczestnicy zastanawiają się, dokąd mają pójść, konkurencja powstaje sama. Nawet jeśli nikt nie wpisał jej do programu. Idąc wzdłuż stadionowego ogrodzenia, pomyślałam, że płoty zwykle stawia się po to, by oddzielać zwaśnione strony. Tego dnia oddzielały ludzi, którzy przyszli uczcić tych samych bohaterów.

Kiedy słyszałam, że w Warszawie z okazji Święta Niepodległości organizowanych jest kilka konkurencyjnych marszów, byłam dumna, że w Sierpcu nie ma takiej potrzeby. Że mimo różnic potrafimy razem być podczas takich uroczystości. Czasem tylko marudziłam, że jest nudno i sztampowo. Najwyraźniej na górze ktoś musiał wysłuchać narzekań i zmienił sierpecki świat. Smutne tylko, że ta sytuacja dla wielu stała się symbolem konfliktu między samorządowcami, który w Sierpcu jest tajemnicą poliszynela. Nikt nie oczekuje, że lokalni politycy nagle się polubią. Nie muszą.

O decyzji o rozpoczęciu powstania warszawskiego historycy spierają się od lat i zapewne nigdy nie osiągną pełnej zgody. Mogą. Rocznica nie wymaga jednomyślności w ocenie dowódców, szans powodzenia ani ceny, jaką zapłaciła Warszawa. Powinna jednak przypominać, że pamięć o ludziach, którzy walczyli, cierpieli i ginęli, jest wspólna.

Rocznice powinny łączyć. Tym razem pokazały podział. A przecież było miejsce i na marsz, i na sport, i na powstańcze piosenki. Nie musiały odbywać się przeciwko sobie.