Być kobietą

Po latach pisania felietonów o Dniu Kobiet pomyślałam, że już niczego nowego nie wymyślę. Postanowiłam więc podstępnie wykorzystać Chat GPT. Nadziei na to, że „zrobi robotę za mnie”, właściwie nie miałam. I słusznie. Najpierw dostałam tekst, że nie potrzebuję jednego dnia, w którym ktoś mi powie, jaka jestem wspaniała. Potem opisał, jak w marcu, jako kobieta, staję się okazją do promocji rajstop i perfum. Później była jeszcze próba przypomnienia, jakie to niewiasty są silne. A jak mi się nie spodobało, to że są delikatne. Generalnie kręciłam nosem na każdą nową wersję.

Sztuczna inteligencja okazała się jednak mężczyzną. W sumie „chat” jest rodzaju męskiego, więc im bardziej próbował, tym gorsze miał propozycje. Zaczęło mi się bowiem wydawać, że mój cyfrowy pomocnik dłużej tego nie zniesie. Trzeba oszczędzać jego cyfrowe zwoje mózgowe przed przegrzaniem.

Wróciłam do ciut starszej metody, czyli osobistego przeglądania internetu. Pierwszą stroną, która ukazała mi się po wpisaniu hasła „kobieta”, była Wikipedia. No i weszłam. Nie wiem dlaczego, ale wcześniej nie szukałam definicji tego słowa. I to był błąd. „Kobieta – dorosła przedstawicielka gatunku Homo sapiens o płci żeńskiej. Przed osiągnięciem dorosłości człowiek płci żeńskiej określany jest jako dziewczyna. Słowo „kobieta” może być używane w języku polskim na określenie ludzi płci żeńskiej bez względu na wiek (na przykład we wniosku o wydanie dowodu osobistego DO/W/1)”.

I proszę. Całe życie człowiek się stara, ogarnia dom, pracę, dzieci, rachunki, świat i własne ambicje, a tu przychodzi definicja i sprowadza go do „dorosłej przedstawicielki gatunku”. Brzmi jak opis w atlasie przyrody. Obok łasicy i żubra.

Potem był rozdział o etymologii słowa „kobieta”. Myślicie, że oznacza coś delikatnego, subtelnego, może związanego z pięknem, łagodnością albo przynajmniej fiołkami? Nic z tych rzeczy.

Według jednej z hipotez słowo to wywodzi się od germanizmu kob, czyli chlew albo koryto. Tak. Koryto. Miejsce, przy którym stoją zwierzęta i jedzą. W pierwotnym znaczeniu kobieta mogła więc oznaczać tę, która krząta się przy chlewie, obsługuje koryto i generalnie ma kontakt z inwentarzem. Inna teoria dorzuca jeszcze kobę, czyli kobyłę. Czyli jeśli nie koryto, to przynajmniej koń. W każdym razie daleko od eterycznej istoty w białej sukni. Raczej solidne obuwie, rękawy podwinięte do łokci i zapach gospodarskiego poranka. Nie był to termin neutralny. „Kobieta” miała charakter obelgi. Słowem tym nie opisywano, tylko obrażano. Przez długi czas funkcjonowało jako określenie kogoś gorszego, prostego, stojącego nisko w hierarchii społecznej. Krótko mówiąc: przy korycie, nie przy stole.

Dopiero pod koniec XVIII wieku wyraz zaczął stopniowo tracić swoje pejoratywne znaczenie i awansował do języka „przyzwoitego”. Awans społeczny pełną gębą. Od chlewu do salonu. Od koryta do bukietu tulipanów wręczanego raz w roku.

Może więc cała ta historia z etymologią jest bardziej prawdziwa, niż byśmy chcieli. Bo zanim kobieta stała się symbolem czegokolwiek, po prostu robiła robotę. Przy chlewie. Przy domu. Przy życiu. A romantyzm? Romantyzm przyszedł dużo później. Jak już wszystko było ogarnięte.

I teraz mam już wyraźny powód, naukowy - można wręcz powiedzieć, że bardzo lubię to słowo. Bo przeszło długą drogę. Od obelgi do komplementu. Od koryta do kawiarni. Od „tej przy chlewie” do „szefowej projektu”.

Jest w nim coś upartego. Coś, co mówi: możecie mnie nazywać, jak chcecie, ja i tak zrobię swoje. Nakarmię, ogarnę, wymyślę, poprawię, przetrwam. Pokłócę się nawet z AI. A potem założę szpilki albo trampki, w zależności od nastroju, i pójdę na drugi koniec miasta, bo właśnie tam są najlepsze pączki. Kiedy w marcu ktoś wręczy mi tulipana albo inną równie piękną roślinę, kaktusa dajmy na to, pomyślę sobie o tej całej historii. O chlewie, o kobyłach, o korycie. I uśmiechnę się do tych wszystkich moich praprababek, które nawet nie wiedziały, że kiedyś ich prawnuczki będą z dumą mówić o sobie: kobieta.