Powstaniec z Sierpca odszedł na wieczną wartę

Fot. Jerzy Malewicz prezentuje kolorową reprodukcję archiwalnego zdjęcia wykonaną przez artystę-grafika Mikołaja Kaczmarka. Na powstańczej fotografii są (od lewej): Jerzy Malewicz ps. Janek, 12-letni Witold Modelski ps. Warszawiak oraz Wiesław Kalinowski ps. Arab

Na wieczną wartę odszedł jeden z ostatnich uczestników powstania warszawskiego mieszkających na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. Starszy sierżant Jerzy Malewicz zmarł 23 marca 2026 r. w Nowym Jorku. Przeżył 97 lat.

Jerzy Karol Malewicz urodził się 4 października 1928 roku w Sierpcu. Był synem mjr. Stanisława Malewicza oraz por. Wandy Malewicz z domu Łazarowicz, ochotniczki i sanitariuszki w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku.

Z butelką benzyny

Miał niespełna 16 lat, gdy z butelką benzyny poszedł walczyć o wolną Warszawę. Był członkiem m.in. zgrupowania „Sienkiewicz”, Obwodu III „Wola”, kompanii „Komara”, batalionu „Gozdawa” oraz 2. kompanii szturmowej. Używał pseudonimów „Jan”, „Janek” i „Jan Kowalski”.

Walczył na Starym Mieście. Podczas walk odniósł ciężkie rany głowy, obu nóg i lewej ręki. Miał przestrzelony hełm. Zarówno w czasie powstania, jak i po jego zakończeniu co najmniej czterokrotnie udało mu się „uciec przed śmiercią”.

W warszawskim zrywie uczestniczyli również jego siostra Zofia ps. „Stella” oraz kuzyn Zbigniew Malewicz ps. „Przyczółek”. Do ostatnich dni Jerzy Malewicz chętnie wracał do wspomnień z tamtego czasu. Opowiadał o powstaniu członkom rodziny i osobom, które interesowały się jego wojennymi losami.

Jak wspominały córki, dbał o to, by jego sześcioro wnucząt rozumiało znaczenie tego rozdziału polskiej historii. Jego relacje były szczegółowe i precyzyjne. Wnukom opowiadał także o najtrudniejszych doświadczeniach wojennych, natomiast wnuczkom oszczędzał najbardziej tragicznych wspomnień.

Życie po wojnie

Po wojnie Jerzy Malewicz związał swoje życie z inżynierią elektroniczną i pracował dla międzynarodowych firm. W 1965 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie – z dwuletnią przerwą – mieszkał do końca życia.

Wraz z żoną Marią wychował trzy córki: Marię, Elżbietę i Barbarę. Doczekał się sześciorga wnucząt i dwojga prawnuków. Rodzina wspominała go jako człowieka wymagającego, pomysłowego i wiernego swoim przekonaniom, a jednocześnie oddanego bliskim.

Był miłośnikiem nowych technologii. Samodzielnie zbudował swój pierwszy komputer, a wiele lat później został pierwszym w rodzinie właścicielem samochodu elektrycznego. Lubił również pracę w ogrodzie i majsterkowanie.

Strażnik pamięci

Jerzy Malewicz ściśle współpracował z Muzeum Powstania Warszawskiego. Zabiegał także o upamiętnienie w Sierpcu swojego ojca, mjr. Stanisława Malewicza, lekarza i ofiary zbrodni katyńskiej.

Stanisław Malewicz przed wojną praktykował w Sierpcu. Po mobilizacji został skierowany najpierw do Warszawy, a następnie do szpitala w Równem na Wołyniu. Po wkroczeniu Armii Czerwonej został aresztowany, uwięziony w obozie w Starobielsku a później zamordowany.

Jako syn ofiary zbrodni katyńskiej Jerzy Malewicz przez lata zabiegał o zachowanie pamięci i dochodzenie prawdy. W 2013 roku wraz z córką Mary uczestniczył w rozprawie Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w sprawie „Janowiec i inni przeciwko Rosji”.

Był również aktywny w środowisku polonijnym. Uczestniczył w Paradzie Pułaskiego, wydarzeniach w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku oraz spotkaniach poświęconych polskiej historii i kulturze. Zabiegał także o przywrócenie polskiej kulturze postaci Kazimierza Malewicza, światowej sławy malarza i swojego dalekiego krewnego.

Odznaczony za służbę Polsce

Za udział w powstaniu warszawskim oraz działalność na rzecz zachowania pamięci historycznej został odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej, Medalem Wojska Polskiego, Odznaką Weterana Walk o Niepodległość Ojczyzny, Odznaką Grunwaldu oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Ostatnie z tych odznaczeń otrzymał 1 sierpnia 2024 roku z rąk prezydenta RP Andrzeja Dudy.

Opracowano na podstawie artykułu pt. „Wspomnienie Jerzego Malewicza – powstańca z przestrzelonym hełmem” autorstwa i za zgodą Wojciecha Maślanki z „Nowego Dziennika”.