18 marca obchodzimy Światowy Dzień Recyklingu. To dobry moment, aby przyjrzeć się postępom i wyzwaniom stojącym przed Mazowszem – regionem, w którym mieszka ponad 5,5 mln osób, a system gospodarowania odpadami obejmuje 314 gmin, zarówno miejskich, jak i wiejskich.

Światowy Dzień Recyklingu przypomina, że gospodarka o obiegu zamkniętym to nie przyszłość – to teraźniejszość. Mazowsze może pochwalić się liderami, którzy osiągają imponujące wyniki, ale również musi zmierzyć się z wyzwaniami i koniecznością dalszych inwestycji oraz edukacji.

– Mazowsze znajduje się dziś w kluczowym momencie rozwoju systemu selektywnej zbiórki odpadów. Z jednej strony mamy gminy osiągające wyniki przekraczające 70 procent recyklingu, co dowodzi, że odpowiednia organizacja, monitoring i edukacja przynoszą wymierne efekty. Z drugiej – wciąż blisko jedna trzecia samorządów potrzebuje wsparcia, by sprostać dynamicznie rosnącym wymaganiom unijnym – mówi marszałek Adam Struzik.

Włączenie w system kaucyjny, rozwój infrastruktury, działania edukacyjne i konsekwencja w przestrzeganiu zasad selektywnej zbiórki stanowią fundament sukcesu. A ten sukces zależy, jak podkreślają samorządowcy i eksperci, od współpracy wszystkich uczestników systemu: władz, gmin, firm i samych mieszkańców Mazowsza.

Mazowsze – jak wygląda rzeczywistość recyklingu?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami unijnymi i krajowymi, gminy w Polsce mają obowiązek osiągania corocznie rosnących poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. To one organizują system odbioru, selektywnej zbiórki oraz przekazywania odpadów do odpowiednich instalacji przetwarzania.

– Obecnie to gminy są odpowiedzialne za organizację selektywnej zbiórki odpadów i za osiąganie wymaganych poziomów recyklingu. Przepisy unijne i krajowe nakładają na nas coraz ambitniejsze cele, a selektywna zbiórka powinna każdego roku rosnąć. Statystycznie, jeśli mówimy o Mazowszu, do tej pory te poziomy udawało nam się osiągać. Jednak już w 2025 roku próg wzrósł do 55 procent i obawiamy się, że nawet w skali województwa może być trudno go spełnić – podkreśla Marcin Podgórski, dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami, Emisji i Pozwoleń Zintegrowanych w urzędzie marszałkowskim. – To właśnie gminy, przy współudziale mieszkańców i firm odbierających odpady, stanowią kluczowe ogniwo całego systemu – dodaje.

W 2024 r. w województwie mazowieckim udało się zebrać ponad 40 proc. odpadów selektywnie, co pozwoliło sprostać obowiązującym wymogom. Jednak obserwowany trend wzrostu poziomów recyklingu, narzuconych przepisami, powoduje, że system będzie wymagał coraz większej mobilizacji i zaangażowania zarówno gmin, jak i samych mieszkańców.

Liderzy recyklingu na Mazowszu – dobre praktyki i inspiracje

Mimo ogólnosystemowych wyzwań, w regionie są gminy, które osiągają znakomite wyniki i pokazują, że z determinacją, wiedzą i konsekwencją można realizować nawet najbardziej ambitne cele.

Najwyższy poziom selektywnej zbiórki na Mazowszu osiągnęła za rok 2024 gmina Wierzbno (pow. węgrowski) – ponad 78% odpadów komunalnych przekazanych do recyklingu. To wynik, który stawia ją nie tylko wśród liderów województwa, ale także w krajowej czołówce.

W gronie liderów plasują się także:

• gmina Osieck (GMW) – 77,90%
• gmina Rząśnik (GW) – 73,86%
• gmina Dzierzążnia (GW) – 71,66%
• gmina Garwolin (GW) – 70,32%
• gmina Sobienie-Jeziory (GW) – 70,90%

Każda z nich przekroczyła 70-procentowy poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych.

Wójt gminy Garwolin podkreśla, że kluczowe w selektywnej zbiórce odpadów okazały się regularne kontrole pojemników na odpady, działania edukacyjne oraz partnerska relacja z mieszkańcami.

Nie wszędzie jest dobrze – wyzwania dla 96 gmin

Dane za 2024 r. pokazują jednak, że wciąż są miejsca, w których system wymaga znaczącej poprawy: 96 gmin nie osiągnęło wymaganych poziomów recyklingu. To ważny sygnał, że konieczne są inwestycje w infrastrukturę, intensyfikacja edukacji oraz dodatkowe mechanizmy wsparcia.

To właśnie z myślą o takich gminach samorząd województwa realizuje Mazowiecki Program Wsparcia Gospodarki o Obiegu Zamkniętym „Mazowsze dla GOZ 2026”.

To realna szansa na rozwój nowoczesnych i przyjaznych środowisku rozwiązań w gospodarce odpadami. Gminy będą mogły uzyskać dofinansowanie na zakup infrastruktury oraz urządzeń, które zwiększą poziom przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia i recyklingu, a także przyczynią się do ograniczenia ich składowania.

Program wspiera również działania związane z wdrażaniem zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, w tym zapobieganiem powstawaniu odpadów oraz przeciwdziałaniem marnowaniu żywności. Dofinansowanie obejmie także narzędzia analityczne pomagające lepiej zrozumieć, gdzie i dlaczego powstają odpady, a tym samym skuteczniej im zapobiegać.

W ramach programu możliwe będzie m.in. rozwijanie PSZOK-ów, zakup inteligentnych koszy do segregacji odpadów, kompostowników w przestrzeni publicznej oraz innych rozwiązań wspierających segregację i ponowne wykorzystanie surowców.

Mazowsze stawia na praktyczne działania i wspiera gminy w budowaniu bardziej zrównoważonej przyszłości.

Rola mieszkańców – bez nich system się nie domknie

Choć system sam w sobie opiera się na regulacjach, infrastrukturze i obowiązkach gminnych, wszyscy eksperci są zgodni: decydujące znaczenie mają codzienne decyzje mieszkańców.

Marszałek Adam Struzik zwraca uwagę, że segregacja odpadów to nie tylko obowiązek, ale i wyraz naszej odpowiedzialności i dbałości o przyszłość. – Sukces zależy od nas wszystkich – od mieszkańców, instytucji i przedsiębiorców. Zachęcam każdego Mazowszanina – segregujmy odpady świadomie i systematycznie – podkreśla