Od neurologii do „Stulecia Winnych”

Z wykształcenia lekarka, z zawodu neurolog i epileptolog, z wyboru pisarka. Ałbena Grabowska była gościem Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sierpcu. Rozmawiano o medycynie, rodzinnych korzeniach, pisaniu, ekranizacji „Stulecia Winnych” i sierpeckim skansenie.

Był rok 2018. W sierpeckim skansenie zaczęto kręcić nowy serial. Wśród statystów znalazło się dużo mieszkańców Sierpca. Wielu z nich do dziś wspomina swoją przygodę na planie „Stulecia Winnych”.

17 września 2026 r. Sierpczanie mogli poznać ,,sprawczynię zamieszania” – autorkę sagi Ałbenę Grabowską. W Miejskiej Bibliotece Publicznej w Sierpcu spotkanie z pisarką poprowadziła dyrektor Monika Stańczak.

Medycyna na wszelki wypadek

Ałbena Grabowska chciała zostać aktorką. Przygotowywała się do egzaminów do szkoły teatralnej, ale nie wierzyła, że uda jej się dostać. Wybrała więc bezpieczniejszy plan – medycynę. Dość wymagający plan awaryjny. Na studiach okazało się zresztą, że przyszłą lekarkę nadal mocno ciągnie w stronę humanistyki. Znalazła jednak specjalizację, która pozwoliła połączyć oba światy – neurologię.

– Zajmowanie się mózgiem, umysłem to jest dotykanie takiej części najbardziej humanistycznej w człowieku – mówiła Ałbena Grabowska.

Interesowało ją, gdzie kryją się pamięć, emocje, wyobraźnia, świadomość i tożsamość. Została neurologiem i epileptologiem. Pracowała w klinice, brała dyżury, a jednocześnie wychowywała dzieci. W końcu uznała, że tego wszystkiego nie da się pogodzić. Zmieniła pracę i przeszła do szpitala miejskiego. Nagle pojawiło się trochę wolnego czasu. I wtedy zaczęła pisać.

Kwitnąca jabłoń

Ałbena Grabowska ma nietypowe imię. Wiele osób brało je za pseudonim literacki, który miał zaintrygować czytelników. Okazuje się jednak, że nie.

– Jestem córką Polaka i Bułgarki, moje imię oznacza kwitnącą jabłoń i nie jest pseudonimem literackim – wyjaśniła.

Ałbena Grabowska wychowywała się w dwóch kulturach, ale jej dzieci nie mówiły po bułgarsku. Chciała więc opowiedzieć im o tej części rodziny i o kraju ich babci. Tak powstała książka „Tam, gdzie urodził się Orfeusz”. Ałbena Grabowska przygotowała zaledwie dwanaście egzemplarzy dla najbliższych. Dopiero znajomy namówił ją, żeby pokazała tekst wydawcy. Opowieść spodobała się i została opublikowana. Potem przyszły następne.

– Krok po kroku zrozumiałam, że zostałam pisarką – wspominała.

Sto lat jednej rodziny

Rok 2014 podsunął Ałbenie Grabowskiej pomysł na kolejną książkę. Mijało właśnie sto lat od wybuchu I wojny światowej.

– Pomyślałam, że napiszę sagę – wspominała.

Powieść miała rozpocząć się wraz z wybuchem wojny i objąć sto lat z życia jednej rodziny – zwykłych ludzi, których losy zmienia wielka historia. W tytule od początku miało pojawić się słowo „stulecie”. Pozostało zdecydować, gdzie zamieszkają Winni. Wybór padł na Brwinów – miasto, w którym mieszka Ałbena Grabowska i które dobrze zna.

W opowieści o fikcyjnej rodzinie pojawiły się także autentyczne postacie związane z Brwinowem i jego okolicami, między innymi Jarosław Iwaszkiewicz, Stanisław Lilpop, Zygmunt Bartkiewicz i prof. Wacław Werner.

Konstrukcję sagi Ałbena Grabowska zaplanowała od początku. Miały być trzy tomy, trzy pokolenia i trzy pary bliźniaczek. „Stulecie Winnych” doczekało się prequela i dodatkowych opowiadań. Wydawnictwo chętnie widziałoby dalszy ciąg sagi, jednak Ałbena Grabowska uważa, że historię Winnych trzeba już zakończyć. Żartowała, że dopisywanie kolejnych części mogłoby się skończyć wręcz na „Winnych w kosmosie”.

– Trzeba zejść ze sceny – podsumowała.

Winni trafiają na ekran

Czytelnicy ,,Stulecia Winnych” przekonywali, że saga właściwie prosi się o ekranizację. Ałbena Grabowska postanowiła nie czekać, aż ktoś sam wpadnie na ten pomysł.

– Jestem osobą, która lubi dopomóc losowi – przyznała.

Razem z wydawnictwem zaczęła więc szukać producenta zainteresowanego przeniesieniem historii Winnych na ekran. Nie było to łatwe. Serial obejmujący kilkadziesiąt lat, rozgrywający się na tle wydarzeń historycznych, wymagał odpowiednich plenerów, kostiumów i scenografii, a więc również dużego budżetu.

Ostatecznie „Stuleciem Winnych” zainteresowała się Telewizja Polska. Powstał pierwszy sezon, a powodzenie serialu otworzyło drogę do kolejnych.

Ałbena Grabowska nie miała wpływu ani na obsadę, ani na scenariusz. Jak mówiła, świadomie pozostawiła te decyzje ludziom, którzy zajmują się filmem zawodowo. Na planie pojawiała się natomiast jako konsultantka historyczno-medyczna. Przy okazji spełniła też swoje dawne marzenie o aktorstwie. Poprosiła producentów o niewielką rolę i stanęła przed kamerą. Zdjęcia trwały 14 godzin.

– Wycięli prawie wszystko – śmiała się.

W sierpeckim skansenie

Jednym z miejsc, do których ekipa „Stulecia Winnych” przyjechała realizować zdjęcia, było Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Ałbena Grabowska wspominała, że zobaczenie na planie świata, który wcześniej istniał tylko w jej wyobraźni, było niezwykłym doświadczeniem.

– Siedziałam w kuchni i pisałam „Stulecie Winnych”. A potem nagle zobaczyłam na planie setki osób, które starały się pokazać to, co napisałam – mówiła.

Po pewnym czasie pisarka wróciła do sierpeckiego skansenu już prywatnie, z przyjaciółmi. Żartowali, że po emisji serialu na pewno ktoś ją rozpozna. Nie musiała długo czekać. Rozpoznano ją już przy kupowaniu biletów. Później podchodzili kolejni zwiedzający, prosili o wspólne zdjęcia i chcieli porozmawiać.

Nie tylko powieści

„Stulecie Winnych” pozostaje najbardziej rozpoznawalnym dziełem Ałbeny Grabowskiej, ale jej dorobek jest znacznie szerszy. Napisała już książki dla dzieci i młodzieży, powieści obyczajowe, historyczne i kryminały. Jest między innymi autorką cyklu „Alicja w krainie czasów”, „Uczniów Hippokratesa”, „Matek i córek”, „Kości proroka” czy „Ostatnia chowa klucz”.

Ałbena Grabowska przyznała, że zazwyczaj nie pisze konspektów, nie otacza się stertami książek i nie przykleja karteczek z notatkami. Jednak musiała zmienić swoje przyzwyczajenia. Obecnie pracuje nad biografią Anny Iwaszkiewicz. Bohaterka pozostawiła po sobie wspomnienia i wiele listów pisanych do męża, córek, wnuków, przyjaciół i znajomych. Do tego dochodzą dzienniki Jarosława Iwaszkiewicza.

– To jest co najmniej dwanaście tomów, które muszę opanować. Więc dałam za wygraną i kładę te karteczki – opowiadała ze śmiechem.

Pisarka coraz częściej sięga też po inne formy. Jak mówiła, zawsze kochała teatr, szczególnie muzyczny. Jest autorką librett musicali „Pora jeziora” i „Kopernik”, a kolejne projekty są już w przygotowaniu.

Jeden z nich poświęcony jest Annie Jantar. Natalia Kukulska, córka piosenkarki, miała wizję historii swojej mamy i wybrane utwory, a zadaniem pisarki było nadanie tej opowieści dramaturgicznego kształtu. Współpraca, jak przyznała Ałbena Grabowska, początkowo nie należała do najłatwiejszych. Obie znalazły jednak wspólny język. Ałbenie Grabowskiej udało się nawet przekonać Natalię Kukulską do wykorzystania jednej z piosenek Anny Jantar, której wcześniej nie brała pod uwagę. Powstaje również „Marilyn”, musical o Marilyn Monroe ze scenariuszem Ałbeny Grabowskiej.

Podczas spotkania był czas na pytania czytelników, wspólne zdjęcia i autografy.

Spotkaniu towarzyszyła wystawa prac Haliny Szulborskiej. Artystka ukończyła Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej i tworzy w różnych technikach. Wiele jej prac przedstawia Sierpc i okolice Jeziora Urszulewskiego. Wystawę można oglądać w sali wystawowej na drugim piętrze biblioteki do końca roku.